حکیم نظامی گنجوی شاعر ترک تبار زبان دری
حکیم نظامی گنجوی شاعر ترک تبار زبان دری
ملت کبیر ترک بزرگان زیاد بوده وهست که معرف و وسیله سربلندی تورانیان در جهان بوده اند. این بزرگان در زمینه های گوناگون همچون حکمت ، فلسفه وعرفان وعلوم مختلف به ویژه ادب ترکی ودری آثار گرانبهای برجای مانده است. یکی از مفاخر ادب تورانیان الیاس بن یوسف بن ذکی بن مؤید گنجوی ملقب به جمال الدین ابو محمد النظامی است و مادرش رئیسه نام داشت .
دربارۀ سال تولد او نظریات گوناگون موجود است موصوف سال 530 هـ ق ( قرن ششم ) در شهر گنجه آذر بایجان چشم به جهان گشوده وتمام عمر خود را در شهر گنجه گذرانیده است .
شهرگنجه از طرف طوایف ترک درکنار رود خانۀ معروف به " گنچای " اعمار گردیده است وبنام همین رود خانه نامیده میشود " گن چای " به معنای رود خانه پهن است و گنجه مخفف آنست. شهر قدیم گنجه تا قرن یازدهم میلادی آباد بوده است .
حکیم نظامی گنجوی به دربار قزل ارسلان سلجوقی تقرب یافت و مورد لطف وشفقت سلطان قرار گرفته است . ولی بعلت داشتن اندیشۀ عارفانه وحکیمانه بزودی از دربار قزل ارسلان کناره جوئی کرده وتا پایان عمر هرگز به ملوک زمان خویش تقرب نیافت.
حکیم نظامی گنجوی درعلوم ادبی وعربی عقلی ونقلی عیار بوده در ردیف نوابغ حکمت وفلسفه جای داشته ودر علم طب نیز کاملاً وارد بوده است آثار مهم نظامی گنجوی ( پنج گنج) یا خمسۀ نظامی بوده قرار ذیل است :
1) مخزن الاسرار مشتمل بر ( 2260) بیت و پند و اندرز حکیمانه می باشد وکمی پیش از چهل سالگی شاعر سروده شده است .
2) خسرو شیرین مشتمل از ( 6500) بیت بوده دربارۀ عشق خسرو پرویز، کنیزک ارمنی بنام شیرین سروده شده است .
3) مثنوی لیلی و مجنون دارای (4700) بیت بوده که از داستانهای قدیم مردم عرب می باشد.
4) مثنوی اسکندر نامه شامل دو بخش یعنی شرفنامه و اقبال نامه بوده دارای( 10500) بیت میباشد. این مثنوی راجع به داستان اسکندر وفتوحات او سروده شده است.
همان طوریکه در ولادت نظامی گنجوی اختلافات نظر موجود است در وفات او نیز نظریات گوناگون مطرح است ، موصوف در سال 614 هـ ق جهان فانی را ترک گفته در زادگان اش ( گنجه ) مدفون است .
مأخد
1) دیوان کامل نظامی گنجوی ، صفحه 8و9 با مقدمه داکتر معین فر، انتشارات زرین .
2) فرهنگ معین ، جلد ششم ، صفحه 5307
3) دایرة المعارف مصور پیمان ، صفحه 108 ، تألیف پروین قایمی .
4) کتاب دری صنف هفتم مکاتب افغانستان ، صفحه 47
