سلطان حسين بايقراء

 سلطان حسين ميرزاء فرزند سلطان غياث الدين منصور فرزند اميرزاده بايقراء فرزند ميرزاء عمر شيخ بهادر فرزند امير تيمور گورگان است. كه در ماه محرم سال 842 هـ ق درسراي دولت خانه( شهرهرات ) بدنيا آمد. پدر او تا سن هفت سالگي حسين زنده بود و بعد در تحت حمايت مادرش فيروزه بيگم دختر اميرزاده سلطان حسين فرزند اميرمحمد بيگ ولد اميرموسي تربيت شد و درسن 14 سالگي با ابوالقاسم بابر و بعد با سلطان ابوسعيد همراه بود.

سلطان حسين ميرزا بايقراء درسال 861 هـ ق در مرو به قدرت رسيد و در سال 862 هـ ق  استراباد و درسال 873 هـ ق بعد ازقتل سلطان سعيد ميرزا، به دارالسلطنهء هرات شتافته اين شهر را گرفت و بر مسند سلطنت تمام خراسان زمين تكيه زد و شهر هرات را پايتخت قرارداد. اين پادشاه تيموري براي استحكام مقام و موضع خود همواره با امراي شيباني درگيري داشته و براي از بين بردن نفوذ آنان تلاش فراوان كرد. وي با محمد خان شيباني به سختي جنگيد و اورا از سرزمين تحت استيلاي خويش بيرون راند. اما بعد از وفات سلطان حسين بايقراء، شهزادگان و امراي جاه طلب و مقتدر و فيودالهاي متنفذ و روحانيون سودجوي پراگنده شده با هم درگيري پيدا كردند و در نتيجه دولت تيموريان هرات دستخوش نفاق و شقاق گشت و به ضعف و فتورگراييد.

سلطان حسين بايقراء نزديك به هفتاد سال زيست و مدت 38 سال در خراسان، طخارستان، قندهار، سيستان  مازندران و فارس سلطنت كرد. وي در روز دوشنبه 11ذي الحجه سال 911 هـ ق وفات يافت و آرامگاهش در هرات محل زيارت جهانگردان شرق و غرب و مردم آنديار مي باشد. سلطان حسين بايقراء از حاميان بزرگ علم و فضل و از طرفداران مخصوص ادبيات، صنعت و هنر بود. دربارش در هرات مجمع اهل دانش و كمال بود و لطفش شامل حال سخنوران و اصحاب قلم بود. ازهمه نقاط خراسان، ماوراءالنهر، فارس، سيستان، هند و سند هنرمندان و ادباء به حضورش مي رسيدند و مورد لطف و انعام او قرار ميگرفتند و دراين هنرپروري و معارف دوستي وزير با تدبير و بي نظير او نظام الدين علي شير معروف به امير علي شيرنوائي مشاور او بود. امير علي شير و زير نامور هرات در عهد سلطان حسين بايقراء يكي از مردان بزرگ ادبي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي عصر خود بود كه در ادبيات دري و تركي چغتايي تـوانـايي داشـت.

مراكز فرهنگي مهم عهد سلطان حسين بايقراء چون مدارس سلطاني و < بديعيه> و< خلاصيه> و كتابخانه هاي آن روزگار، چون كتابخانهء اميرعلي شيرنوايي و غيره، شهرت جهاني يافته بود. دراين مراكز فرهنگي قريب به ده هزار محصل و شاگرد به مصرف سلطان حسين بايقراء درس ميخواندند. شاعران و دانشمندان معروف آن روزگار، چون مولانا عبدالرحمن جامي، مولانا حسين واعظ كاشفي هروي، خطاطان و خوشنويسان، چون ميرعلي خطاط، بهزاد نقاش و امثال آن بسيار زياد بودند كه هرات را< نگين شرق> و عهد تيموريان را< دوران رنسانس > و احياتي مفاخر فرهنگي، هنري، اجتماعي و اقتصادي ساخته بودند. 

ناگفته نباید گذاشت آرام گاه حضرت علی کرم الله وجهه در زمان این سلطان فرهنگ دوست اعمارگردید.

ارسالی : عالم نظر یره لی