قصص الانبیاء
قصص الانبیاء
این کتاب توسط ناصرالدین فرزند برهان الدین مشهور به " ربغوزی " در مناقب پیغمبران نوشته شده است . مؤلف این اثر ازقصبه " رباط اوغوز" در منطقه خوارزم بوده وبدین جهت به " ربغوزی " ( رباط اوغوزی) معروف گردیده است .
زبان این اثر به لهجه کاشغری نزدیک بوده اما ویژگیهای لهجه اوغوزی در آن بهه مشاهده میرسد . بنابر، پژوهش دانشمندان این نزدیکی وشباهت به سببی بوده است که " قصص الانبیاء " به ویژه درقسمت های منظوم در تحت تأثیر ( قوتادغوبیلیک ) به نگارش آمده است . این اثردرسال 689 هـجری – 1315 میلادی تألیف شده است . اگرچه این اثر به نثرمزین گردیده ولی قطعات منظوم زیادی در آن آمده است . قسمتی از پارچه های منظوم به شکل غزل وبقیه به شکل مثنوی به وزن ( قوتادغوبیلیک ) سروده شده است .ازطرف دیگر این اثر از کتاب حماسی (( قورقوت آته )) تأثیر پذیرفته است.
این اثرازجهت غنامندی واژه های ترکی به ویژه اسامی جانوران ، مرغان وستارگان حایزاهمیت بخصوص است . قدیمی ترین نسخه خطی این کتاب در موزیم بریتانیا بوده وچندین بار به زیور طبع آراسته شده است . کتاب قصص الانبیاء ربغوزی در این اواخر در تاشکند در دو جلد به رسم الخط کریلی چاپ گردیده است.
اثرعلمی(دیوان الغات الترک) محمود کاشغری وداستان های (قوتادغوبیلیک ) یوسف بلاساغونی و ( هبة الحقایق ) احمد یوگناکی ، کتاب نثری " قصص الانبیاء " ربغوزی و ( دیوان حکمت ) خواجه احمد یسوی ، در ترقی، رشدو انکشاف زبان وادبیات ترکی واز جمله ترکمنی نقش بسزایی را بازی کرده است. این آثار هم ازنگاه ادبی وهم ازنگاه زبانی با زبان ادبی ترکی سده های پانزدهم وشانزدهم ( 9- 10 هجری ) ارتباط مستقیم دارند.
این آثار بابه میان کشیدن موضوعات مهمی چون : اساسات مستحکم حاکمیت دولتی ، قاعده وقانون واهداف آن افکار مترقی عصرخویش را درمورد اخلاق وآداب ، دانش وعقاید مردم به صورت گسترده بازتاب داده است.
بامطالعه آثار ادبی این دوره به این نتیجه میرسیم که دراین دوره دو جریان ادبی در موزات همدیگر درتشکیل وانکشاف بوده اند: ازاین جریان ها یکی ادبیات دنیوی بودکه درآثار یوسف خاص حاجب ، احمد یوگناگی خصوصیات آنرا میتوان مشاهده کرد ودیگری ادبیات تصوفی بودکه آثار ناصرالدین ربغوزی ، خواجه احمد یسوی وسلیمان باقیرغانی ازهمین جمله اندکه مردم را به سوی تصوف ، ترک دنیا وبدبینی فرا میخواندند.
سده های ششم ، هفتم و هشتم هجری ، از نظر رونق ادب ترکی هم قابل توجه وشایان ذکراست . دراین سده ها به پیروی از آثار ادبی زبان فارسی – دری یکعده کتب ادبی آفریده شدند که محبت نامه خوارزمی ، لطافت نامه خجندی ، قصه یوسف از علی ، خسرو شیرین قطب معین المرید از شرف خواجه خوارزمی از مهترین آنها بشمار میروند.
مأخذ: کتاب تاریخ وفرهنگ ترکمنها نوشتۀ محمد صالح راسخ "یلدرم " صفحه 150- 152
امین محمدی
