محمد اسحق " پیلوت "کاندید مستقل ولسی جرگه - ولایت فاریاب
ملت وکیل لار سایلاوی اوچین اندخویدان بیر دانشمند عایله دان بولان محمد اسحاق " پیلوت " غوی علمی وبلیم لی بیر آگاه انسان دیر، گیله جک ده هم اوز مردمی نینگ حقیندان دفاع ایدیب بیلجک دیر.
اصلی و کرم
داستان عاشقانهٔ ترکی که روایتهای گوناگون از آن در فرهنگ و ادبیات کشورهای آذربایجان، ارمنستان، ترکیه ، افغانستان ، ترکمنستان ، ازبکستان ، قزاقستان ، قرغیزستان ، عراق ، سوریه ، چین و...... رواج دارد، در اوایل سدهٔ دهم قمری/ شانزدهم میلادی به وجود آمده و از همین زمان به بعد در میان مردم ترکتبار، قفقاز، آسیای میانه و آسیای صغیر رواج یافته است. با این همه، برخی پژوهشگران بر این باورند که خاستگاه اصلی این افسانه آذربایجان بوده است. برخی دیگر معتقدند اصلی (معشوق) و کرم (عاشق)، قهرمانان داستان، در اواخر سده دهم قمری/شانزدهم میلادی میزیستهاند و این داستان در حدود یک قرن پس از آنها شکل گرفته است. در بیشتر روایات قفقاز، خاستگاه افسانهٔ اصلی و کرم شهر گنجه یاد شده است؛ اما بنا بر روایات مردم آسیای صغیر نقطهٔ آغاز داستان شهر اصفهان است.
بانارلی، پژوهشگر معاصر ترک، میگوید اساس این داستان از شعرهای سراینده و نوازندهٔ آوازخوانی (عاشیق) به نام کرم دربارهٔ زندگی خود او بوده و به مرور زمان به صورت افسانهای رواج یافته است. همچنین به روایت دیگری کرم پسر عنقالبیک، بیک اخلاط (شهری در آسیای صغیر) بودهاست و در روایت ترکمنی که قرائن و شواهد به نزدیکی این روایت به واقعیت است، حوادث داستان در تبریز روی داده است.(وجود محلهای به نام قاراملیک در شهر تبریز و باغ منتسب به قاراملیک پدر اصلی) هرچند که این افسانه در میان مردم مناطق مختلف از جمله ترکمنها، ترکها، آذربایجانیها، ازبکها، ارمنیها و قزاقها به صورتهای گوناگون نقل میشود، در تمامی آنها مایهٔ اصلی داستان و قهرمانان آن یکی است. در متن داستان اصلی و کرم، نظم و نثر در هم آمیخته است. «عاشیقها» هنگام نقل داستان، قسمتهای منظوم را همراه ساز به آواز میخوانند. سرودههایی از این داستان در برخی از جُنگها و مجموعههای خطی مضبوط است و روایاتی از آن نیز به چاپ سنگی انتشار یافته است. پس از ترویج چاپ سربی در دوران حکومت عثمانی، نخستین متن بازنویسی شدهٔ اصلی و کرم توسط احمد راسم (۱۳۵۱ ق / ۱۹۳۲ م) آمادهٔ چاپ شد.
هنرمندان کشورهای مختلف براساس افسانه اصلی و کرم که در میان اقوام مختلف به صورت نماد و تمثیل عشق پاک درآمدهاست، منظومهها، داستانها و نمایشنامههای بسیاری ساخته و پرداختهاند. ناظم حکمت، شاعر معاصر ترک با الهام از این داستان منظومهٔ کرم گیبی را سرودهاست و خاچاطور آبوویان (۱۲۶۴ ق / ۱۸۴۸ م) نویسنده ارمنی داستان «دختر ترک» و نریمان نریمانف داستان«بهادر و سونا» را براساس آن نوشتهاند. یکی از معروفترین آثاری که براساس این افسانه پدید آمده، اپرای اصلی و کرم است که در ۱۹۱۲م توسط عزیر حاجی بیگوف (۱۳۰۳ ۱۳۶۷ ق / ۱۸۸۵ ۱۹۴۸ م) موسیقیدان و آهنگساز مشهور آذربایجانی تصنیف شده و شهرت جهانی پیدا کردهاست.
به هرحال آصلی و کرم از داستانهای مشهور ترکها بخصوص آذربایجانیها است و جایگاهی بخصوص در ادبیات شفاهی ترکی آذربایجانی دارد. آسلی همان مریم نام دختری ارمنی، معشوقهٔ کرم عاشق داستان است که قاراملیک پدر مریم مانع این عشق میشود.
صنعت قالین بافی که از صنایع قدیمی و پر ارزش افغانستان است در اثر ورود فرش های خارجی در وضعیت ناگواری وحتی به سقوط مواجه است .
درسالهای قبل بخصوص درسال 1387 خورشیدی افغانستان ازدرک تجارت قالین بشتراز 170 ملیون دالرپول بدست می آورد، قالین اولین قلم صادراتی وپردرآمد افغانستان بود .
بگفته اوغوز ترکمن که تجارت قالین درشهر اندخوی دارداکنون تجارت قالین افغانستان را پاکستان انجام میدهد بطورکه قالین های افغانستان به پاکستان به قمیت نازل فروخته می وشود وتاجران پاکستان آنرا به نام قالین پاکستان دربازارهای جهانی به فروش می رسانند که این مساله ضربه سخت به صنعت قالین افغانستان زده است ودولت این موضوع را خوب میداند اما توجه ی سازنده ی درین راستا انجام نداده است .
اوغوزترکمن می گوید: درسال گذشته قراریکه اطلاع یافته است ازبابت تجارت قالین دولت پاکستان دوبرابرافغانستان عواید داشت بدین معنی که افغانستان ازتجارت قالین 170 ملیون دالربدست آورد درحالیکه پاکستان بشتر از270 ملیون دالرامریکائی عاید داشتند.
قالین های مرغوب " یوفک خالی ، خال محمدی خالی ، آلتی بولکی ، چوب رنگ خالی ......" که در شمال افغانستان مخصوصاً دراندخوی تولید می گردند به گفته ی تولید کننده گان آن به سبب عدم بازار مناسب ، بنابر عدم توجه دولت افغانستان ، آهسته آهسته ارزش قالین افغانی روبه نزول رو آورده است.
گذشته ازاین که فروشنده ها و تجار قالین ورود فرش های چینی و ایرانی را به بازار های داخلی کشور ضربه ی محکمی بر پیکر صنعت قالین افغانی تلقی میکنند قالین بافان افغان نیز از وضیعت ناگوار زنده گی در داخل کشور رنج می برند.
سنجر یکی از قالین بافان اندخوی می گوید : ازاثر بی توجهی دولت باید فاتحه قالین افغانستان را باید خواند زیراکه صنعت قالین درافغانستان شدیدآ به همکاری دولت ضرورت داشت اما دولت ذرۀ ارزش قائل نشد ، بگفته اوغوز ترکمن اگر دولت می خواست به قالین افغانستان توجه می کرد باید پارکهای صنعتی، مواد خام، شست پشم ، مارکیت خرید قالین و سایر ضروریات اولیهء آنها را فراهم می ساخت افسوس که نکرد.
او همچنان گفت:" دولت هیچ توجهی به ما ندارد وقتی یک قالین را به بازار عرضه می کنیم پول قالین مصرفش راهم پوره نمی کند."
وی افزود: " اگر این شرایط همچنان ادامه یابد همهء ما دوباره به پاکستان مهاجرمیشویم زیرا در آنجا همه امکانات برای قالین بافان مساعد است، هم اکنون هرگاه دولت افغانستان تحقیق را درعرصه قالین بافان درپاکستان انجام دهند آنان میدانند که بهترین قالین بافان افغان درپاکستان اند."
دراین حال ایگمبردی یکتن از تاجران محلی قالین در شهراندخوی می گوید که یگانه علت پایین آمدن نرخ قالین در داخل، ورود قالین های بی کیفیت ایرانی ، چینائی ..... است.
وی می گوید: در صورتی که دولت زمینه های صدور مستقیم قالین افغانی را به خارج و جلو ورود فرش های خارجی را بداخل نگیرد، صنعت قالین افغانستان بکلی از بین خواهد رفت..
دولت مجبور است برای بقای صنعت قالین تمام مشکلات را از میان بردارد زیرا قالین مبین هویت افغانستان است." .
از سوی دیگر استاد جمعه قل خان تاجر قالین، علت پایین آمدن کیفیت قالین را در ورود مواد خام از خارج نیز عنوان میکند. زیرا او می گوید:" ورود پشم ها و رنگ های مصنوعی از پاکستان که بنام پشم ها و رنگهای بلژیکی یاد میشوند نیز کیفیت قالین را پایین آورده و به ارزش آن ضربه زده است."
همچنان محمد صادق قاریزاده که تجارت قالین را به آلمان وترکیه انجام میدهد باوردارد که نسبت به سالهای قبل صنعت قالین وحتی علاقه مندی تولید کننده گان آن ازین صنعت کاهش یافته است زیرا زحمات آنان می کشند درآمد آن به هدرمی رود .
اومیگوید که حتی بازارداخلی فروشات قالین وگلیم های افغانی با ورود فرش های ترکی ، ایرانی ، پاکستانی حتی چینائی ازبین برده است .
ستاربيك زاده مسوول اتحاديه قالين در شمال كشور مي گويد برسي هاي را كه آنان دراين اواخر انجام داده اند روشن شده است كه درولايات شمال و شمال شرقي كشور سالانه بيش از يك ميليون و 5 صد هزار متربع قالين توسط مولدين در 9 ولايت شمال و شمال شرقي توليد مي شود .
موصوف مي گويد تنها در ولسوالي چهار گانه اندخوی بيش از 200 شركت مولد قالين فعاليت دارد كه توليد در شماري ازاين شركت ها حتي به نصف كاهش يافته است ..
آقاي بيكزاده مي گويد در كل كشور حدودآ هفت ميليون تن مصروف بافتن قالين اند . كه ازاين رقم هفتاد فيصد آنان در ولايات شمالي كشور به سر مي برند ، نامبرد ه گفت اگر به مشكلات اين مولدين توجه صورت نگيرد آنان ممكن ترك پيشه نمايند
نبود ماركيت مناسب براي فروش قالين ،مشكلات ترانسپورت ، عدم توزيع ويزه به وقت مناسب را از جمله مشكلات تاجران و مولدين بزرگ قالين عنوان مي كتد .
ستاربيگ زاده مي گويد كه نقشه وديزاين كه هم اكنون درقالين هاي افغاني استفاده مي شود را ماركيت هاي خارجي دوست ندارند واين مساله نيزدركاهش صادرات قالين افغاني دربازارهاي جهاني نقش داشته است .
همچنان قالین بافان افغانستان امروز امراض گوناگون مبتلا میشوند نبود کلینیک صحی ، نبود امکانات باعث ناامیدی مردم هنر پیشه افغانستان میگردد
گلین سلامه گلدی
جگربندنیگ جوره سی باشین اگیب ایشکدن
توریرنیگدن غاین انه گلین سلامه گلدی
گویاباغنیگ پریسی تازه دوشب کوشکدن
سنیگ بختینگ اویانیپ دولت علامه گلدی
گلیپ سلامین آلیپ اییل خلقنیگنی بگندیر
بللاب یوران آرزونیگ نشانیگه دگندیر
الکنجی سلام بریب سنگه باشن اگندیر
توریرنیگدن غاین انه گلین سلامه گلدی
غیزلراویشــب گلینی گزدیرارلراوبانی
باشینه شی لرداقیب یوزه توتیپ چوبانی
بارن جاینـــام بلما ن گزاراویان بویانی
خبرلی بول غرنداش گلین سلامه گلدی
هـر اوباغه بارسه لربـــــــــــــیرزمه اوترمازلر
یوزین کشی گورس یوق چوبــاسین گوتارمازلر
شادلیق ایلاب گزارلرغم باردیب چوت اورمازلر
اوبا خـــــــــلقی یغنانیب شادلیق علامه گلدی
اوچ گون گزیب اوبانی برارمیش گلین سلام
غیزلراویشیب داشنده ایدارلرشــــادلیق کلام
الله مراد نظری» ایــــــــــــلایب سوزن تمام
خوش لیق گونین غوتلایب سیزه پیامه گلدی
