مخـــــــــدوم قلی فراغی

نظریات و ارزش های دانشمندان جهان ومقامات ذیصلاح جمهوری اسلامی ایران برای

  مخـــــــــدوم قلی فراغی

1)      صفر مراد نیازوف رئیس جمهور پیشین ترکمنستان در رابطه به  فراغی چنین میگوید : ( مخدومقلی فراغی شاعر و دانشمند روشنایی وچراغ قلب انسان ها است .)

2)      جمال زاده شاعر ایرانی در رابطه به فراغی چنین مینویسد: ( او را فردوسی ترکمن ها نامیده ومقام او را در احیأ ادبیات وفرهنگ ترکمن چون او تلقی کرده است . اشعار او آگنده از مضامین دینی وتعلیمی است و در بعضی اشعار او روح حماسی به دود مانش تلقین میشود.)

3)      یکی از مستشرقین معروف بنام " ارمینوس وامبرلی " درسال 1863 م بنابر گفته خود او تقریباً 80 سال بعد از وفات فراغی در سرزمین ترکمن ها سفر کرده است  درشرح حال فراغی او را مرد فوق العاده معرفی کرده اند که بدون دیدن ( خیوه وبخارا ) در اثر یک الهام غیبی به تمام کتب وعلوم احاطه پیدا کرده است .

4)      محترم سید محمد خاتمی رئیس جمهور اسبق جمهوری اسلامی ایران چنین فرموده است : ( فراغی به بشر دوستی وآزادی به نظریات عمیق عشق میورزید ، اگر اشخاصی که به یک قوم ویک ملیت ویابه کشوری وابسته باشند هم به یک نظر میدید بناً فراغی  به یک ملیت وابسته نبوده بلکه به تمام ملیت ها وابسته میباشد.

5)      محترم داکتر مهاجرانی وزیر اطلاعات وفرهنگ جمهوری اسلامی ایران چنین وانمود نموده است : ( فراغی یک دانشمند وشاعر پیشتاز بود. آشنایی ومعرفت با این شخصیت بزرگ اهمیت خاص را دارا بوده اگر ماهمراه فراغی معرفت حاصل کنیم باید لسان ترکمنی را بیاموزیم ، همینگونه اگر برادران ترکمن ما هم ابو سعید ابوالخیر را بشناسند حتماً زبان فارسی رایاد بگیرند این هر دو شخصیت والا مقام بین تمدن و فرهنگ جامعه ایران و ترکمنستان میباشد.)

6)      محترم سید ابراهیم درازگیسو والی مگستان ایران چنین می فرماید:( مخدومقلی فراغی به یک زمان ویک مکان وابسته نبوده نظریات و افکار او امروز ها همچو ستاره درخشان درشب های تاریک در عالم ادبیات شعله ور میگردد بدین ملحوظ وظیفه هر فرد ما است به آثار او به زبان او وگفتاراو را بصورت کامل درک نموده وآثار اورا به تمام لسان های جهان ترجمه نموده به تمام انسان های جهان این ستارۀ درخشان وروشنایی را بصورت کامل معرفت آشنایی حاصل نموده از آن استفادۀ اعظمی نمایند.)

 

گرد آورنده : نورالدین " سرداش " معلم لیسۀ ابویوسف اندخویی

نصیحت وسایلامه سوز لر

نصیحت وسایلامه سوز لر

۱  اوچ آدم قیامت گوننده الله تعالی نینگ رحمتیندان اوزاق دور. همیشه زنا ادیب یوران ، یلانچی پادشاه و متکبر غریب .

۲    اوچ زاد انسانینگ دیرلیگینده بیر گیزاک میسر بولیور. آته  انه ، گورک ویگیت لیک .

۳    اوچ زاد گیدان دان سونگ گیلمیور. تیر یای دان ، گپ آغیز دان و روح بدن دان .

۴    اوچ زاد دان اوزینگی ساقله . آه ، فریاد و بد دعأ .

۵    اوچ آدمینگ دعأسی قبول دور. آته وانه ، مسافر ومظلوم .

۶   اوچ زادی یوراک دان اخلاص بیلان اتملی . رحم ، کرم و دعأ.

۷    اوچ زادهیچ کمی انتظار ایتمیور. اولوم ، وقت و خریدار.

۸    اوچ زاد بیرک بیرک دان آیره آیره بولور. صورت ، سیرت و قسمت .

۹    اوچ زاد انسانی خور وذلیل ایتیور. یلان آیتماق ، اوغرلیق ایتماک و گپ گزدیر مک .

۱۰    اوچ زاد هر بیر آدم غه شیرین دور. عیال ، اولاد و دولت.

۱۱   اوچ زادی هیچ کیم اوغرلاپ بیلمیور. عقل ، علم و هنر .

۱۲    اوچ زاد ه ایمانلی بولملی . خدا غه ، رسول غه و آخرت غه .

۱۳   اوچ زادی کیچی بیلمانگ . فرض ، قرض و مرض.

۱۴    اوچ زاده احترام ایتملی . آته انه غه ، استاد غه و یاش اولی غه .

۱۵   اوچ زادی  حاصل ایتملی . علم ، اخلاق و شرافت .

۱۶    اوچ زادی پاک ساقلاملی . جسم ، لباس و خیالات .

۱۷    اوچ زاد ی خوش گور ملی . ایمان ، دوغری لیق و یغشی لیق .

۱۸     اوچ زاد همیشه سالملی . اولوم ، احسان و نصیحت .

۱۹    اوچ زاد دوغن دوغانی دشمان ایتیور. عیال ، پول و یر.

۲۰    اوچ زاد اورانملی . رحملی بولماق لیغی ، حق آیتماق لیغی و عاجز لیغی .

۲۱   اوچ زاده انسان همیشه تیار بولملی . زوال ، موت و غم .

۲۲    اوچ زاد اوچین تلاش ایتملی . دین اسلام ، وطن و حق .

۲۳   اوچ آدم همیشه غم غه مبتلا دور. ایچی غره ، یوراک یرالی و واهمه چی .

۲۴   اوچ زاده کوشش ایتملی . نماز ، جهاد و حلال رزق.

۲۵    اوچ زاد دان ایش آل ملی . عقل ، صبر وهممت .

توپلان : ملا امان الله صداقت قرقین لی

توافق چهار جانبه

توافق همکاری اقتصادی افغانستان ، ترکمنستان ، پاکستان وهند

 

زندگی نامه مختصر شــــهید محمد کامل " صحبت "

 

 شـــهید محمد کامل" صحبت "

زندگی نامه مختصر شــــهید محمد کامل " صحبت "

شاد روان محمد کامل " صحبت " فرزند جمعه بای در سال 1333 هـ ش در قریۀ باغبوستان ولسوالی قرغان متولد گردیده و درسال 1342 هـ ش به مکتب ابتدائی قرغان شامل شده ودر سال 1348 هـ ش از مکتب متذکره به صفت اول نمره فارغ گردیده .

 موصوف درسال مذکور به لیسۀ ابومسلم اندخوی شامل ودر سال 1354 هـ ش فراغت حاصل نموده است . نامبرده بعداز سپری نمودن امتحان کانکور به رشتۀ دارو سازی یا فارمسی کابل کامییاب و بنابر مشکلات اقتصادی در سال 1355 هـ ش به دارالمعلمین عالی فاریاب در رشتۀ ساینس وریاضی شامل گردیده در سال 1357 هـ ش فراغت حاصل وبه صفت معلم لیسۀ ابومسلم مقرر گردید.

بعداز سپری کردن خدمت عسکری دوباره به لیسۀ ابومسلم بحیث معلم توظیف ونخستین کسی بود که افتخار تأسیس مکتب ترکمنی زبان را به خود کمائی کرد.  پس بحیث معاون مقام ولسوالی اندخوی مقرر گردیده وخدمات قابل ملاحظۀ را به هموطنان خود انجام داد.

بعداز گذشت روزگار درسال 1372 هـ ش آمر متوسطۀ دولت گیلدی فدایی مقرر شده جوانان ونوجوانان فراوانی را بحیث تحصیل کرده های دانشمند به جامعۀ خود تقدیم کرد.

مرحومی نظربه شایستگی ، لیاقت ، دانش وخردمندیکه داشت در مدیریت عمومی معارف اندخوی بحیث عضو نظارت تعلیمی توظیف گردیده در استقامت راهنمایی مکاتب در بخش های اداری وتدریسی کارهای سود مندی انجام داد.

درسال 1384 نظر به درخواست اهالی ولیاقت مرحومی که اظهرمن الشمس بود از جانب مقام وزارت جلیلۀ معارف به حیث مدیر معارف ولسوالی قرغان مقرر گردیده تا لحظۀ مرگ در خدمت جامعه ومردم قرار داشت .

مرحوم محمد کامل " صحبت " یک شخص فرهنگ دوست ، شاعر وشخصیت چندین بُعدی داشت  درمراسم اجتماعی به صفت تحصیل کردۀ دست ودلباز سهم گرفته در بین ملیت های باهم برادر ولسوالی های چهار گانه اندخوی از محبوبیت خاصی برخوردار بود.

 استاد محمد کامل " صحبت " بروز شنبه حوالی ساعت 2 بجۀ بعداز ظهر مؤرخ 17/09/1386  توسط دشمنان علم ودانش توسط فیر تفنگچه ترور گردید. مرحوم مغفور دارای زبان شیرین ، عاطفۀ کاملاً انسانی ، حلیم ، تواضع ، فروتنی خاص ، جرأت اخلاقی ، مهربانی ، برخورد نیک ومحبت بشری داشت ، مرحومی دارای هشت دختر ودو پسر بوده و 55 بهار زندگی را سپری کرده است ، فرهنگیان واهل معارف ولسوالی های قرغان ، اندخوی ، قرمقول و خان چهارباغ  مرگ محمد کامل " صحبت " را را یک ضایعۀ بزرگ فرهنگی پنداشته به اهل معارف وفامیل متوفی تسلیت عرض نموده وبرای بازماندگان مرحومی صبر جمیل و اجر جزیل از خداوند بزرگ آرزو میکنند. روحش شاد وجایش فردوس برین باد!

محمدی

شجره تراکمه

ســـــوزباشی

شجره تراکمه آتلی کتاب، تورکمن خلقی نینگ نسبی، گلیپ چیقیشی، تاریخی، یایران یرلری، مدنیتی، رسم و رواجی باره ده قیمتلی معلومات بریان ارزشلی اثر دیر. بو کتابی میلادی 17 نجی عصر ده خیوه خانی ابوالغازی بهادرخان (1603 ـ 1664 م.) یازیب دیر. بو اثر ده ابوالغازی خان تورکمن خلقی و اونینگ دولتدارلیق تاریخینی قدیم دورلردن باشلاپ اؤز دورینه چه یازیب گورکزیار.

تورکمن خلقی نینگ تاریخی حقینده باشقه کوپ اثرلر، جمله دن: دیوان اللغات الترک، الکامل، عجایب البلدان، تاریخ طبری، حدودالعالم، تاریخ گردیزی، جامع التواریخ  و روضه الصفا یالی اثرلرده قیمتلی معلومات لار بیریلیب دیر. ولی بو کتاب لاردا تورکمن لر حقده بیریلیان معلوماتلار کوپ غیسغا بولوب یاده ایزی گیدرلی دأل دیر. ابوالغازی خان هم شول کمچیلیگی دویوب «شجره تراکمه» نی یازماغا اورنیغیب دیر. بو تاریخی کتاب لاردان  وباشغه تورکمن لرینگ آراسینده بو لارینگ جد اعلی سی بولان ـ اوغوز خانینگ عمری، ادن ایشلری، اوروش ـ یوریشلری  و اولاد لاری حقده اینگ ایرکی دورلردن باشلاپ « اوغوز نامه» دییه ن تاریخی ـ حماسی اثر دؤراپ دیر. اوغوز ناما نینگ متنی عصرلار بویینچا اویتگأپ دیر. اونینگ اسلامدان اؤنگکی متنی بیلن اسلام ظهوریندن سونگقی عصرلاردا دورأن متنینده کوپ تفاوتلار گؤرینیار.  ابوالغازی خان اثرینی یازانده بو داستانینگ سونگقی واریانتیندان خیرلانیبپدیر.

ابوالغازی بهادرخان «شجره تراکمه» آتلی کتابینی یازماغا باشلامازدان أونگ ، بو اثره دگیشلی کوپ تاریخی اثرلری اوقاپ، انیق و قیمتلی مواد جمعلاپ دیر. شونینگ بیلن بیرلیکده بو کتابی یازماقده ترکمن لرینگ اره سینده بار بولان تاریخی منبعلر، شول جمله دن « اوغوز نامه»  و «کتاب داده قورقوت»  دان گینگ فایده لانیب دیر. شونینگ اوچین اونینگ بو اثری، اوغوز ـ ترکمن تاریخینا دگیشلی بولان بویله کی تاریخی چشمه لر بیلن دنگ چیقیار. یونه اولارینگ کابیر لری نینگ آره سیندا پادشاه لارینگ آت لارینا و حکمرانلیق ادن ییل لارینا دگیشلی غرشیلیقلار ، یالنگیشیقلار بار. ابوالغازی کتابی یازانده بو یاغدای لارینگ همه سینی دوزه دیپ دیر.

ابوالغازی خان «شجره تراکمه» ده تورکمن لرینگ همه اوروغلاری، طایفه لاری و دودمان لاری نینگ گچمیشی و تاریخی باره دا دوریپ گچمأن، بلکه دینگه اوغوز لارینگ بیر بوله گینه نظر تاشلاپ دیر. مثلا بو کتاپ دا غزنویلار باره دا اولاری قایی اوروغیندان دیسه ده، اولار باره دا انیق و گینگیشله یین معلومات برمأندیر. شونینگ یالی، قراخانیلار، سلجوقلار، قره قویونلی لار، آق قویونلیلار، افشارلار، عثمانلیلار، باره ده هم بو اثر ده أوران آز معلومات بار. شجره تراکمه ده کوپ راگ سالور  ـ أرساری تورکمن لری نینگ شجره سینی گؤرکزیب و باشغه اوروغ لارینگ شجره سی گؤرکزیلمأن دیر.

هر حال دا بو کتاب اوقوچیلار اوچین ایکی باقیمدان اهمیتلی دیر: تاریخ و اتنوگرافی باقیمیندان، همده ادبی جهت دن. شول اهمیتی نظر دا توتیب، بیز بو قیمتلی اثری چاپا تیارلاماغا اورنیقدیق. کتابی ترتیبه سالیب یازانده میلادی 1958 ییلده لیلینگراد دا اکادیمسن قونونوف ینگ نشر ادن متنینی اساس ادیندیک ، همده 1992 نجی ییلده حرمتلی عالم پ. رجوفینگ کوششی بیلن عشق آباد دا چاپ بولان متندن هم فایدالانیپ، بار بولان یالنگشیق لاری دوزتدیک. آیدیش گیره ک که بو اثر شول عصرلار ده عموم ترک طایفه لاری نینگ ایچینده رواج بولان ترکی چغتایی دیلینده یازیلیب دیر. بیز کتابی چاپ ادنده اثرینگ دیلینی، و سبکینی هیچ خیلی اوزگرتمأن مؤلفینگ یازانی یالی املادان خیرلاندیق.

فرصت دان فایدالانیب تانیلان عالم اکادمیسن کاندیدی دوکتور محمدیعقوب واحدی جناب لریندان بو کتابینگ لینینگراد دا نشر ادیلن معتبر نسخه سینی بیزینگ اختیاریمیزدا غویانی اوچین تشکر اتیارین. من الله توفیق.

يازوچي: خیوه خانی ابوالغازی بهادرخان (1603 ـ 1664 م.)

تیارلاوچی: محمد صالح راسخ  يلدرم

منبع : گونی ترکستان